اقليم سرد

ويژگی های اقليم سرد

  • شرايط اقليمی و خصوصيات آب و هوايی:

كليات آب و هوايی اين منطقه به شرح زير می باشد :

  1. سرمای شديد در زمستان و هوای معتدل در تابستان
  2. اختلاف بسيار زياد درجه حرارت هوا بين دمای شب وروز
  3. بارش برف سنگين
  4. رطوبت كم هوا
  5. ميانگين دمای هوا در گرم ترين ماه سال در اين اقليم بيش از 10 درجه سانتی گراد و متوسط دمای هوا در سردترين ماه سال كمتر از(3-) درجه سانتی گراد می باشد .
  • فرم بنا:

ساختمان های درون گرا با حياط مركزی

بناهای سنتی در اقليم سرد مانند نواحی مركزی فلات ايران دارای حياط مركزی بوده و ساير قسمت ها دورتادور اين حياط چيده می شوند. اتاق های واقع در سمت شمال،حياط بزرگتر از ساير قسمت ها و تالار يا اتاق اصلی نشيمن خانه نيز در اين سمت حياط واقع شده است، تا از تابش مستقيم و حرارت آفتاب در فصل سرد زمستان استفاده كنند. جبهه جنوبی ساختمان به دليل كوتاه و معتدل بودن فصل تابستان كمتر به كار گرفته می شود. لذا اتاق های جنوبی و اتاق های شرقی و غربی – در صورت وجود – به عنوان انباری يا فضاهای خدماتی همچون اتاق خدمه يا سرويس های بهداشتی كاربرد دارند. برخلاف مناطق معتدل و مرطوب سواحل جنوبی دريای خزر،خانه های اين مناطق، اغلب دارای زير زمينی با سقف كوتاه در پائين(زمستان نشين) هستند. به علت خنكی هوای آن، در تابستان برای سكونت و آسايش ساكنان خانه به كار می رود .

  • استفاده از ايوان و حياط كوچك در بنا:

از آنجايی كه در بيشتر روزهای سال در مناطق كوهستانی سرد ويا بسيار سرد است، اكثر فعاليت های روزمره در اتاق ها انجام می پذيرد. بنابراین ابعاد حياط ها در اين مناطق قدری كوچكتر از نواحی فلات مركزی ايران است.

ساختمان ها در اين اقليم دارای ايوان اند،ولی عمق آنها نسبت به ايوان های مناطق جنوبی كشور به مراتب كمتر مي باشد و همانند ايوان های منطقه خزر، كاربرد نشيمن ندارند و صرفا جهت حفظ ورودی های بنا از برف و باران استفاده می شوند .

نكته ديگر پائين بودن كف حياط بناهاي اقليم سرد به اندازه 1 تا 1.5 متر از سطح پياده روها است،تا بتوان آب جاری در نهر ها و جوی ها را بر باغچه حياط يا آب انبار واقع در زير زمين سوار نمود و از سوی ديگر، زمين مانند عايق حرارتی اطراف بنا را احاطه كرده، مانع از تبادل حرارتی بين بنا و محيط پيرامون آن و باعث حفظ حرارت درون ساختمان می شود .

  • پلان، فرم بنا و نحوه قرار گيری آن:

در حوزه اقليمی سرد و كوهستانی، بناها دارای پلان و بافت متراكم می باشند. فرم بنا بايد به گونه ای باشدكه سطح تماس آن را با سرمای خارج كمتر نمايد تا حرارت كمتری از درون به بيرون انتقال يابد. لذا از احجامی نظير مكعب يا مكعب مستطيل استفاده می نمايند تا نسبت سطح خارجی بنا به حجم داخلی آن كاهش يابد و آن را در حداقل ممكن نگه دارد .

ساختمان ها بين 20 درجه به طرف غرب و 45 درجه به سمت شرق و در سايه باد يكديگر و خارج از سايه آفتاب هم،در محور شمالی – جنوبی مستقر می شوند .

  • اتاق های كوچك با ارتفاع كم:

در نواحی سرد و برفی، بايد از ايجاد اتاق ها و فضاهای بزرگ داخل بنا اجتناب نمود، چرا كه با افزايش سطح تماس آنها با فضاي سرد بيرونی، گرم كردن اين فضای وسيع مشكل خواهد بود. بنابراين در اين مناطق سقف اتاق ها را پائين تر از اتاق های مشابه در ساير حوزه های اقليمی در نظر می گيرند،تا حجم اتاق كاهش يابد و سطح خارجی نسبت به حجم بنا حداقل گردد. ارتفاع كم سقف در تالارها و اتاق های مهم و طاق راسته ها و حجره های بازارهای اين مناطق نيز مشهور است .

  • بازشوهای كوچك:

در اين مناطق برای جلو گيری از تبادل حرارتی بين داخل و خارج بنا از بازشوهای كوچك و به تعداد كم استفاده می كنند. درصورت بزرگ بودن پنجره ها، استفاده از سايبان الزامی است. بازشوها در ضلع جنوبی برای استفاده هر چه بيشتر از تابش آفتاب، بزرگتر و كشيده تر انتخاب می شوند. همچنين از استقرار بازشوها در جهت بادهای سرد بايد اجتناب نمود. پنجره های دو جداره نيز برای رساندن تبادل حرارتی به حداقل ممكن مناسب ترند. در ضمن به منظور جلوگيری از ايجاد سوز در داخل و خروج حرارت داخلی به خارج ساختمان، ميزان تعويض هوای داخل وتهويه طبيعی را بايد به حداقل ممكن رساند.

در مقايسه با اقليم گرم و خشك ابعاد بازشوها در اين حوزه اقليمی،برای استفاده از انرژی حرارتی حاصل از تابش آفتاب افزايش يافته است.

  • ديوارهای نسبتا قطور:

قطر زياد ديوارها نيز به نوبه خود از تبادل حرارتی بين فضای داخلی بنا و محيط بيرونی ساختمان جلوگيری مي كند. معيارهای معماری اقليم سرد و كوهستانی و گرم و خشك تقريبا مشابه است و تنها تفاوت آنها در منابع حرارت دهنده می باشد كه در اقليم گرم و خشك اين منبع از سمت بيرونی بنا و در اقليم سرد از سمت داخل فضا می باشد. لذا بايد در اين اقليم به كمك مصالح بنايی قطر ديوارها را زياد نمود تا اين جداره بتواند به عنوان منبع ذخيره حرارت داخل بنا عمل نمايد .

ديوارهای قطور،گرما و حرارت تابش آفتاب روزانه را در طول شب حفظ و به تعديل دمای داخل ساختمان كمك مي نمايد. در معماری بومی اين مناطق تا حد ممكن تلاش می شود تا به شكل طبيعی يا با استفاده از بخاری و گرمای ناشی از حضور افراد، پخت وپز يا حضور حيوانات، بنا را گرم نمود .

  • بام های مسطح:

بام های شيب دار در صورت مناسب بودن پوشش آن به مراتب از بام های مسطح بهترند، چرا كه آب باران را به سهولت از روی بام دور می كنند. ولی در صورت كاهگلی بودن پوشش بام، قدرت آن در برابر رطوبت و باران و به ويژه برف بسيار تضعيف خواهد شد. چرا كه آب ناشی از ذوب تدريجی برف وارد سقف كاهگل می گردد و بنا مرطوب و نم دار می گردد. به همين دليل به محض بارش برف، آن را از روی چنين بامی پارو می كنندو با غلتكی سنگی و كوچك، بام را دوباره غلتك می كشند،تا پوشش كاهگلی آن مجددا متراكم و سوراخ های ايجاد شده در اثر نفوذ آب مسدود گردند.

انتخاب بام های مسطح در اقليم سرد مشكلی ايجاد نمی نمايد،چرا كه با نگهداری برف بر روی بام ازآن به عنوان عايق حرارتی در مقابل سرمای زياد هوای خارج كه چندين درجه كمتر از درجه حرارت برف است،استفاده می شود و همچنين فضای زير اسكلت خرپا كه كاربرد انباری دارد، عايق مناسبی بين فضای داخل و خارج بنا خواهد بود. لذا دو جداره بودن سقف بنا در اين اقليم برای حفظ گرمای بنا، حائز اهميت است.

  • نوع مصالح:

مصالح مورد استفاده در ابنيه سنتی در مناطق سرد و كوهستانی مانند ساير حوزه های اقليمی از مصالح موجود در آن اقليم است. اين مصالح بايد از ظرفيت و مقاومت حرارتی خوبی برخوردار باشند، تا گرمای بنا را در فضای داخلی آن حفظ نمايد.

لذا بدنه اين ابنيه از سنگ (يا چوب، ملات كاهگل، خشت و آجر) و پوشش سقف و بام از تير های چوبی و كاهگل می باشد. از سنگ و مصالح مقاوم و سنگين،برای پی سازی بنا استفاده می كنند و در برخی نقاط،كرسی چينی با مصالح سنگين جهت جلو گيری از رطوبت به كار می رود،هر چند ابنيه اين مناطق، به طور كلی،بر روی زمين بنا می شوند.

در اين رابطه می توان از شهر جوانرود و روستاهاي اطراف آن واقع در منطقه غربی رشته كوه زاگرس و در 95 كيلو متری شمال غرب كرمانشاه نام برد. در اين منطقه ساختمانهای سنگی، سيمايی موزون و هماهنگ به كل بافت شهر و همچنين به بافت روستاها داده است. سنگ كه به وفور در اين منطقه كوهستانی وجود دارد و به صورت لاشه و يا قواره در ديوارهای قطور ساختمان ها به كار می رود. در اين منطقه اقليمی سرد و نسبتا پر باران، بام ساختمان ها مسطح و با تير چوبی و كاهگلی پوشيده شده است. هر چند كه بام اغلب ساختمان های جديد در جوانرود، دارای خرپای چوبی و پوشش شيروانی است.

انتشار مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.

گردآوری: الهام قوپرانلو

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *